Onkoloji

Ürolojik onkoloji; başta prostat, mesane, böbrek ve testis olmak üzere idrar yolları ve erkek üreme sisteminde gelişen kanserlerin tanı, evreleme, tedavi ve takip süreçleriyle ilgilenen üroloji alanıdır. Erkeklerde görülen bazı kanserler erken dönemde belirgin bir şikâyete yol açmadan ilerleyebilir. Bu nedenle risk faktörlerinin değerlendirilmesi, gerekli kontrollerin yapılması ve şüpheli bulguların zamanında araştırılması önem taşır.

Ürolojik kanserlerde tedavi planı yalnızca kanserin bulunduğu organa göre belirlenmez. Tümörün evresi, patolojik özellikleri, yayılım durumu, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve yaşam beklentisi birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde üroloji, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji branşları birlikte çalışarak hastaya özel bir tedavi planı oluşturur.

Üroloji uzmanı özellikle cerrahi tedavinin planlanması ve uygulanmasında önemli rol oynar. Günümüzde açık cerrahinin yanı sıra laparoskopik ve robotik cerrahi yöntemler de uygun hastalarda kullanılabilmektedir.

Ürolojik Onkoloji Nedir?

Ürolojik onkoloji, üriner sistem ve erkek üreme sisteminde ortaya çıkan tümörlerin tanı ve tedavisini kapsayan üroloji alanıdır.

Başlıca ürolojik kanserler şunlardır:

• Prostat kanseri
• Mesane kanseri
• Böbrek kanseri
• Testis kanseri
• Penis kanseri
• Üreter kanseri
• Böbrek havuzu kanserleri

Prostat ve testis kanserleri yalnızca erkeklerde görülür. Böbrek ve mesane kanserleri ise hem kadınlarda hem erkeklerde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte erkeklerde ürolojik onkoloji değerlendirmesinde özellikle prostat, testis ve erkek genital sistemi önemli bir yer tutar.

Ürolojik kanserlerin belirtileri birbirinden farklı olabilir. Bazı tümörler idrarda kanama veya testiste kitle gibi belirgin bulgularla ortaya çıkarken prostat kanseri özellikle erken evrede hiçbir belirti vermeyebilir.

Bu nedenle belirtilerin yanı sıra yaş, aile öyküsü ve diğer risk faktörleri de değerlendirilmelidir.

Ürolojik Kanserler Hangileridir?

Erkek ürolojisinde en sık değerlendirilen kanserlerden biri prostat kanseridir. Bunun yanında mesane, böbrek ve testis tümörleri de ürolojik onkolojinin temel çalışma alanları içerisindedir.

Her kanser türünün biyolojik davranışı, tanı yöntemi ve tedavi yaklaşımı farklıdır.

Örneğin prostat kanserinde PSA, prostat muayenesi, multiparametrik prostat MR ve prostat biyopsisi tanı sürecinde kullanılabilirken mesane kanserinde sistoskopi önemli bir yöntemdir.

Böbrek tümörlerinde ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi ve MR gibi görüntüleme yöntemleri ön plana çıkarken testis kanserinde fizik muayene, skrotal ultrasonografi ve bazı tümör belirteçleri değerlendirilir.

Bu nedenle “ürolojik kanser” genel bir tanımlama olsa da her hastalık kendi içerisinde ayrı değerlendirilmelidir.

Prostat Kanseri Nedir?

Prostat kanseri erkeklerde görülen önemli ürolojik kanserlerden biridir. Prostat bezindeki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması sonucunda oluşur.

Prostat kanseri özellikle ileri yaşlarda daha sık görülmekle birlikte aile öyküsü bulunan erkeklerde risk artabilir.

Hastalık erken evrede çoğu zaman belirti vermeyebilir. İleri dönemlerde ise idrar yapma sorunları, idrarda veya menide kan görülmesi, kemik ağrıları ve genel durum bozukluğu gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Ancak idrar yapmada zorlanma veya sık idrara çıkma tek başına prostat kanseri anlamına gelmez. İyi huylu prostat büyümesi de benzer şikâyetlere yol açabilir.

Bu nedenle tanı yalnızca belirtilere göre konulmamalıdır.

Prostat Kanseri Tanısı Nasıl Konulur?

Prostat kanseri değerlendirmesinde PSA testi ve prostat muayenesi önemli başlangıç yöntemlerindendir.

PSA yüksekliği tek başına prostat kanseri tanısı koydurmaz. İyi huylu prostat büyümesi, prostat enfeksiyonları ve farklı faktörler de PSA seviyesini etkileyebilir.

Şüpheli bir durum bulunması halinde multiparametrik prostat MR kullanılabilir.

MR sonucunda kanser açısından şüpheli alan tespit edilirse prostat biyopsisi gerekebilir.

Günümüzde MR füzyon prostat biyopsisi gibi yöntemlerle görüntülemede belirlenen şüpheli alanlardan hedefli örnekleme yapılabilir.

Kesin tanı biyopsi ile alınan dokuların patolojik incelemesi sonucunda konulur.

Prostat Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?

Prostat kanserinde tedavi hastalığın risk grubuna ve evresine göre değişir.

Bazı düşük riskli prostat kanserlerinde hemen ameliyat veya radyoterapi uygulanması yerine aktif izlem tercih edilebilir.

Tedavi gereken lokalize prostat kanserlerinde seçenekler arasında:

• Radikal prostatektomi,
• Robotik radikal prostatektomi,
• Açık cerrahi,
• Radyoterapi

bulunabilir.

İleri evre veya metastatik prostat kanserlerinde hormon tedavileri, yeni nesil hormonal ilaçlar, kemoterapi ve farklı sistemik tedaviler medikal onkoloji ve ilgili branşlarla birlikte değerlendirilebilir.

Hangi tedavinin uygun olduğu yalnızca PSA değerine göre değil; prostat biyopsisinin patoloji sonucu, tümörün derecesi, görüntüleme sonuçları, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Robotik Prostat Kanseri Ameliyatı

Robotik radikal prostatektomi, uygun lokalize prostat kanseri hastalarında kullanılabilen cerrahi yöntemlerden biridir.

Ameliyatta prostat bezi ve gerekli görülen çevre dokular çıkarılır. Bazı hastalarda pelvik lenf bezlerinin çıkarılması da gerekebilir.

Robotik sistem cerraha ameliyat alanını büyütülmüş ve üç boyutlu olarak görme olanağı sağlar. Cerrahi aletlerin hareket kabiliyeti dar anatomik alanlarda hassas diseksiyon yapılmasına yardımcı olabilir.

Prostat kanseri cerrahisinde kanser kontrolünün yanında idrar tutma fonksiyonunun ve uygun hastalarda ereksiyon fonksiyonlarının mümkün olduğunca korunması da tedavi planının önemli unsurlarındandır.

Ancak sinir koruyucu cerrahinin uygulanıp uygulanamayacağı tümörün yerleşimine ve yayılımına bağlıdır.

Mesane Kanseri Nedir?

Mesane kanseri, mesanenin iç yüzeyini oluşturan hücrelerden gelişen tümörlerdir.

Hastalığın en önemli risk faktörlerinden biri sigara kullanımıdır. Bazı kimyasallara uzun süreli maruziyet de risk artışıyla ilişkilendirilebilir.

Mesane kanserinin en tipik belirtilerinden biri ağrısız idrarda kanamadır.

Kanama bir kez ortaya çıkıp daha sonra tamamen kaybolabilir. Bu nedenle idrarda gözle görülür kanama fark edilmesi durumunda şikâyetin kendiliğinden geçmesi yeterli kabul edilmemeli ve ürolojik değerlendirme yapılmalıdır.

Mesane kanserinde ayrıca sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ve ani idrar yapma ihtiyacı gibi belirtiler görülebilir.

Mesane Kanseri Tanısı Nasıl Konulur?

Mesane kanseri şüphesinde idrar tahlili, ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Ancak mesanenin doğrudan değerlendirilmesinde sistoskopi önemli bir yöntemdir.

Sistoskopi sırasında ince bir endoskop yardımıyla idrar kanalından mesaneye girilir ve mesanenin iç yüzeyi incelenir.

Tümör tespit edilmesi durumunda genellikle TUR-MT olarak adlandırılan transüretral mesane tümörü rezeksiyonu uygulanır.

Bu işlem hem tümör dokusunun çıkarılmasını hem de patolojik tanı konulmasını sağlar.

Patoloji sonucunda tümörün mesane kasına ulaşıp ulaşmadığı ve kanserin derecesi belirlenir. Sonraki tedavi bu sonuçlara göre planlanır.

Mesane Kanseri Tedavisi

Mesane kanserleri temel olarak kasa invaze olmayan ve kasa invaze olan tümörler şeklinde değerlendirilir.

Yüzeyel veya kasa invaze olmayan mesane tümörlerinde TUR-MT sonrasında hastanın risk grubuna göre mesane içerisine ilaç tedavileri uygulanabilir.

Bunlar arasında BCG immünoterapisi veya mesane içi kemoterapi seçenekleri yer alabilir.

Mesane kanserlerinin tekrar etme riski bulunduğu için tedavi sonrasında düzenli sistoskopi kontrolleri önemlidir.

Kas tabakasına ilerlemiş mesane kanserlerinde ise daha kapsamlı tedaviler gerekebilir.

Uygun hastalarda radikal sistektomi adı verilen mesanenin cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelebilir. Tedavinin farklı aşamalarında kemoterapi, immünoterapi veya diğer sistemik tedaviler de değerlendirilebilir.

Böbrek Kanseri Nedir?

Böbrek kanseri, böbrek dokusundaki hücrelerden gelişen kötü huylu tümörlerdir.

Günümüzde birçok böbrek tümörü başka bir nedenle yapılan ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi sırasında tesadüfen tespit edilmektedir.

Böbrek kanserinde görülebilecek belirtiler arasında:

• İdrarda kan,
• Yan veya bel bölgesinde ağrı,
• Karında ele gelen kitle,
• Açıklanamayan kilo kaybı,
• Halsizlik,
• İştahsızlık

bulunabilir.

Ancak özellikle küçük böbrek tümörleri herhangi bir belirti vermeyebilir.

Böbrek Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?

Lokalize böbrek kanserlerinin tedavisinde cerrahi önemli bir yere sahiptir.

Tümörün büyüklüğüne ve böbrekteki konumuna göre yalnızca tümörlü bölüm çıkarılabilir veya böbreğin tamamının alınması gerekebilir.

Yalnızca tümörlü kısmın çıkarıldığı ameliyat parsiyel nefrektomi olarak adlandırılır. Burada amaç kanserli dokuyu çıkarırken mümkün olduğunca sağlıklı böbrek dokusunu korumaktır.

Böbreğin tamamının çıkarılması ise radikal nefrektomi olarak adlandırılır.

Uygun hastalarda bu ameliyatlar:

• Robotik cerrahi,
• Laparoskopik cerrahi,
• Açık cerrahi

ile gerçekleştirilebilir.

Tedavi yöntemine tümörün büyüklüğü, konumu, diğer böbreğin fonksiyonu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek karar verilir.

Testis Kanseri Nedir?

Testis kanseri özellikle genç ve orta yaş grubundaki erkeklerde görülebilen ürolojik kanserlerden biridir.

En önemli belirtilerden biri testiste ağrısız sertlik veya kitle fark edilmesidir.

Bunun yanında:

• Testisin büyümesi,
• Testiste ağırlık hissi,
• Skrotumda şişlik,
• Testiste şekil veya kıvam değişikliği,
• Kasık veya alt karın bölgesinde rahatsızlık

görülebilir.

Testiste fark edilen her kitle kanser anlamına gelmez. Ancak özellikle ağrısız ve sert bir kitle görülmesi halinde gecikmeden üroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Testis Kanseri Tanısı ve Tedavisi

Testis kanseri şüphesinde ilk değerlendirmelerden biri skrotal ultrasonografidir.

Ayrıca AFP, beta-hCG ve LDH gibi bazı tümör belirteçlerinin kan düzeyleri değerlendirilebilir.

Testis içerisinde kanser şüphesi yüksek bir kitle bulunması halinde standart cerrahi yaklaşım genellikle radikal inguinal orşiektomidir.

Bu ameliyatta testise kasık bölgesinden ulaşılarak testis çıkarılır ve patolojik incelemeye gönderilir.

Patoloji ve evreleme sonuçlarına göre bazı hastalarda yalnızca düzenli takip yeterli olabilirken diğer hastalarda kemoterapi veya ek tedaviler gerekebilir.

Testis kanseri tedavisinde hastanın genç yaşta olması nedeniyle doğurganlığın korunması da önemli konulardan biridir. Gereken hastalarda tedavi öncesinde sperm dondurma seçenekleri değerlendirilebilir.

Penis Kanseri Nedir?

Penis kanseri nadir görülen ürolojik kanserlerden biridir.

Penis üzerinde iyileşmeyen yara, kitle, renk değişikliği, kanama veya akıntı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.

Erken dönemde tanı konulduğunda organ koruyucu tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi mümkün olabilir.

İleri vakalarda ise daha kapsamlı cerrahi girişimler gerekebilir.

Penis üzerinde uzun süredir devam eden veya iyileşmeyen lezyonların üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Ürolojik Kanserlerin Belirtileri Nelerdir?

Ürolojik kanserlerin belirtileri tümörün bulunduğu organa göre değişiklik gösterir.

Dikkat edilmesi gereken bazı belirtiler şunlardır:

• İdrarda kan görülmesi,
• Testiste ağrısız sertlik veya kitle,
• Açıklanamayan kilo kaybı,
• Uzun süren yan veya bel ağrıları,
• Penis üzerinde iyileşmeyen yara,
• İdrar yapma alışkanlıklarında belirgin değişiklik,
• Kemik ağrıları,
• İdrar yaparken zorlanma,
• Nedeni açıklanamayan halsizlik.

Bu belirtiler kanser dışındaki hastalıklarda da görülebilir. Ancak özellikle devam eden veya tekrarlayan şikâyetlerin ürolojik açıdan araştırılması gerekir.

Ürolojik Kanserlerde Tanı Yöntemleri

Ürolojik kanserlerin tanısında hastalığın türüne göre farklı yöntemler kullanılır.

Bunlar arasında:

• Kan testleri,
• PSA testi,
• İdrar tahlili,
• Ultrasonografi,
• Multiparametrik prostat MR,
• Bilgisayarlı tomografi,
• Manyetik rezonans görüntüleme,
• PET/BT veya uygun nükleer tıp görüntülemeleri,
• Sistoskopi,
• Prostat biyopsisi,
• Patolojik inceleme

yer alabilir.

Her hastaya bütün testlerin uygulanması gerekmez. Hangi testlerin yapılacağı hastanın şikâyeti ve şüphelenilen hastalığa göre belirlenir.

Ürolojik Kanserlerde Cerrahi Tedavi

Üroonkolojide cerrahi tedavi özellikle lokalize hastalıklarda önemli bir tedavi seçeneğidir.

Uygulanan ameliyatlardan bazıları şunlardır:

• Radikal prostatektomi,
• Radikal veya parsiyel nefrektomi,
• Radikal sistektomi,
• TUR-MT,
• Radikal inguinal orşiektomi,
• Gerektiğinde lenf nodu diseksiyonları.

Cerrahi yöntem açık, laparoskopik veya robotik olarak gerçekleştirilebilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı yalnızca teknolojik imkânlara değil kanserin özelliklerine ve hastanın durumuna göre belirlenmelidir.

Robotik ve Laparoskopik Üroonkolojik Cerrahi

Minimal invaziv cerrahi yöntemler günümüzde üroonkolojinin önemli parçalarından biridir.

Robotik veya laparoskopik cerrahi uygun hastalarda küçük kesiler üzerinden gerçekleştirilebilir.

Özellikle prostat ve böbrek ameliyatlarında robotik cerrahi yaygın olarak kullanılmaktadır.

Ancak robotik cerrahi her kanser hastasında zorunlu veya uygun değildir. Tümörün büyüklüğü, yerleşimi, hastalığın evresi, daha önce geçirilmiş ameliyatlar ve hastanın genel sağlık durumu yöntem seçiminde belirleyicidir.

Cerrahinin temel amacı kullanılan teknolojiden bağımsız olarak kanserli dokunun onkolojik prensiplere uygun şekilde çıkarılmasıdır.

Ürolojik Kanserlerde Multidisipliner Tedavi

Ürolojik kanserlerin tedavisi yalnızca ameliyattan ibaret değildir.

Özellikle ileri evre hastalıklarda üroloji uzmanının yanı sıra:

• Medikal onkoloji,
• Radyasyon onkolojisi,
• Radyoloji,
• Nükleer tıp,
• Patoloji

uzmanlarının değerlendirmesi gerekebilir.

Cerrahi, radyoterapi, hormon tedavileri, kemoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler hastalığın özelliklerine göre tek başına veya birlikte kullanılabilir.

Bu yaklaşım özellikle prostat, mesane ve böbrek kanserlerinin ileri evrelerinde önem taşır.

Ürolojik Kanserlerde Erken Tanı Neden Önemlidir?

Kanserin erken evrede tespit edilmesi birçok ürolojik tümörde daha fazla tedavi seçeneğinin değerlendirilebilmesini sağlar.

Örneğin küçük böbrek tümörlerinde böbreğin tamamı yerine yalnızca tümörlü kısmın çıkarılması mümkün olabilir.

Prostat kanserinde hastalık prostatla sınırlıyken küratif amaçlı cerrahi veya radyoterapi seçenekleri değerlendirilebilir.

Mesane kanserinde tümör mesane kasına ilerlemeden tespit edildiğinde mesaneyi koruyan tedaviler uygulanabilir.

Testis kanserinde ise erken tanı tedavi planının daha sınırlı tutulabilmesine yardımcı olabilir.

Bu nedenle özellikle idrarda kanama, testiste kitle veya PSA değişikliği gibi bulguların zamanında değerlendirilmesi önemlidir.

Üroonkoloji Muayenesinde Tedavi Nasıl Planlanır?

Ürolojik kanser şüphesi bulunan veya daha önce kanser tanısı konulmuş hastalarda öncelikle mevcut tetkikler ve hastalık öyküsü değerlendirilir.

Gerekli durumlarda ek görüntüleme, biyopsi veya laboratuvar testleri planlanabilir.

Kanser tanısı kesinleştikten sonra tümörün evresi ve risk grubu belirlenir.

Tedavinin amacı hastadan hastaya değişebilir. Bazı hastalarda kanseri tamamen ortadan kaldırmaya yönelik cerrahi tedavi planlanırken bazı hastalarda hastalığın kontrol altında tutulması hedeflenebilir.

Üroonkolojide doğru tedavinin belirlenmesi için yalnızca tümörün adı değil; kanserin evresi, biyolojik özellikleri ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Prostat, mesane, böbrek ve testis kanserleri birbirinden farklı hastalıklardır ve her biri için kişiye özel bir tanı, tedavi ve takip programı oluşturulması gerekir.